Komkommertijd?
Van komkommertijd kun je deze zomer niet spreken. Crisistijd is een beter woord.
Crisis, of crisissen eigenlijk. Want hoeveel crisissen hebben we inmiddels? Asielcrisis. Klimaatcrisis. Woningnoodcrisis. Energiecrisis.
Crisis. Een angstaanjagend woord. Wie ‘crisis betekenis’ intypt op Google, krijgt een ‘zware noodsituatie’, een ‘hachelijke toestand’ en een ‘ernstige verstoring’ als antwoord. Om bang van te worden.
Maar we zijn ondertussen wel wat gewend. Een aaneenschakeling van crisissen. Dit werd het eerst zichtbaar ten tijde van de ‘coronacrisis’. Alsof deze crisis het startschot is geweest voor alle crisissen die we sindsdien op ons bordje hebben gekregen. Niet dat er daarvoor geen crisissen waren. Maar deze crisis was wel het kantelpunt. En er lijkt geen eind aan te komen. Sterker nog, er komen alleen maar nieuwe crisissen bij. En bestaande crisissen worden niet opgelost. Geen wonder dat de wachttijden in de GGZ zo lang zijn…
Stikstofcrisis. Volgens de geleerden veroorzaakt door de boeren. Gek genoeg hebben ze voor deze crisis wel een oplossing; namelijk het om zeep helpen van de agrarische sector. Dat ze daarbij ook de voedselzekerheid de nek omdraaien lijkt niet helemaal door te dringen. Terwijl er iedere week tussen de 700 en 1000 nieuwe monden om te voeden bij komen in ons toch al overvolle Nederland. Maar dat is een andere crisis…
De stikstofcrisis vind ik persoonlijk het meest angstaanjagend. Want deze crisis komt voor mij heel dichtbij. Ik kom uit de agrarische sector. Ik ben boerendochter. En ik ben in zekere zin ook werkzaam in de agrarische sector. Als er straks geen veehouders meer zijn, dan zijn er ook geen veeartsen meer nodig. En dus ook geen veeartsassistenten. Komt mijn baan dan ook op de tocht te staan?
Onze sector krijgt tegenslag op tegenslag te verwerken. En moet zich maar blijven aanpassen aan alsmaar nieuwe regels en wetten. Waar tijdens het spel de spelregels worden veranderd. Waar theorie en praktijk mijlenver uit elkaar liggen. Beleid dat wordt bepaald door mensen die niets van de praktijk afweten. Die nog nooit met de laarzen vastgezogen in de zompige klei hebben gestaan. Nog nooit in het holst van de nacht een kalf ter wereld hebben gebracht. Nog nooit hebben gebeden tot de weergoden voor het brengen van regen of juist voor het stoppen van de regen. Beleid dat compleet onuitvoerbaar is. Voor een probleem dat alleen op papier bestaat.
Afgelopen week waren de eerste boerenprotesten. Overal duiken de omgekeerde vlaggen weer op. Dat daarbij ook hooibalen in brand moeten worden gestoken terwijl het toch best wel droog aan het worden is zo in het land, getuigt dan weer van vrij weinig boerenverstand als je het mij vraagt. Actievoeren, absoluut. Maar denk wel een beetje na alsjeblieft.
We zullen zien of het helpt. Of de politiek wakker geschud zal worden. Ik heb er een hard hoofd in..
Niets doen is geen optie, maar heeft het allemaal wel zin? Wat heeft het de vorige keer opgeleverd? Hooguit een beetje uitstel. Uitstel van executie. Want de Agenda dendert gewoon door. Ontkennen heeft geen zin meer. Dan maar een wappie. Maar we gaan de strijd aan en zullen ook hierin een weg vinden.
En dan hebben we nog de ‘Fries-Paarden-Stamboek-Crisis’. De beerput is open gegaan. Zelfs de landelijke pers heeft zich ermee bemoeid. Het einde van het Friese paardenras is in zicht, zo moeten we geloven. Gezondheidsproblemen door inteelt problematiek. Met vrijwel zeker de dood tot gevolg.
Het zijn echt niet allemaal grazende tijdbommen. Maar het is wel een omvangrijk probleem dat we niet langer voor ons uit kunnen schuiven. Het is wel degelijk 2 voor 12.
Niets nieuws onder de zon, dit weten we al decennialang. Het verschil: dankzij sociale media is het nu zichtbaarder dan ooit. Mensen zijn mondiger geworden. Komen naar buiten met de ellende die ze hebben meegemaakt. Gooien alles eruit op Facebook. Inclusief foto van hun pas overleden edele viervoeter. Iets wat ik nooit heb begrepen. Maar goed, iedereen rouwt op zijn eigen manier.
Liefhebbers, recreatieruiters, hobbyfokkers. Mensen met hart voor hun dier zonder daar een economisch belang bij te hebben. Mensen die gewoon willen genieten van hun Friese paard en hun stinkende best doen om hun lieveling gezond oud te laten worden. Maar van de koude kermis thuiskomen en vroegtijdig afscheid moeten nemen. Soms geheel onverwacht, soms na jarenlang dokteren.
We kennen ze wel, die erfelijke gebreken allemaal. Naarmate er meer wetenschappelijk onderzoek wordt gedaan, wordt de lijst alleen maar langer.
Hoe het zover heeft kunnen komen is niet zo moeilijk te bedenken. Iets met geld, nog meer geld en met invloedrijke poppetjes. Struisvogel- en vriendjespolitiek. Lang verhaal kort.
Het Stamboek is er wel mee bezig hoor. Er worden commissies aangewezen. En commissies om die commissies te controleren. Er worden plannen gemaakt, protocollen worden herzien. Maar het gaat traag. En er wordt almaar voortgeborduurd op reeds bestaande plannen die al bewezen hebben weinig effectief te zijn. Het is het allemaal net niet. En bovenal; het is te laat.
Maar hoe nu verder? Eerst maar eens beginnen met het radicaal veranderen van het selectiebeleid van zowel hengsten als merries. De tunnelvisie moet doorbroken worden. Minder nadruk op uiterlijke kenmerken en beweging, meer nadruk op gezondheid en duurzaamheid. Maar dit doen ‘ze’ toch al? Helaas merken we er in de praktijk nog niet heel veel van.
Het paard moet gekeurd worden en niet de eigenaar, fokker of sponsor. In de catalogus alleen de gegevens van het paard zetten en niet die van de eigenaar en fokker. Of helemaal zonder boekje keuren. Dit wordt al jaren geroepen. Maar de belangen zijn schijnbaar te groot. Of zou er wellicht een angstcultuur heersen? Wie zal het zeggen?
Voor de gewone man of vrouw is er geen lol meer aan om deel te nemen aan een keuring. Er is geen eer aan te behalen. Heb je niet de juiste connecties? Jammer joh, je staat bij voorbaat al 1-0 achter. Heb je dan ook nog eens een ‘gewone’ merrie, dus eentje die niet draaft als een op hol geslagen trekpop, dan kun je het helemaal wel schudden. Dan kun je als paard nog zo netjes je rondjes draven, er wordt wel iets gevonden om je op af te rekenen. Een te hellend kruis, te kort voorbeen of te kleine hoeven. Ik noem maar wat. Stamboek 3e premie. Als je geluk hebt.
Nog maar sporadisch wordt er echt rekening gehouden met de afstamming. En krijgt een merrie toch een hoge primering ondanks dat ze volgens de maatstaven wat ‘gewoontjes’ is. Maar het is een begin.
Een hengst hoort geen 5 maal kampioen te worden. Al helemaal niet als hij drager is van een gen met een genetische afwijking. Een merrie die op 3- jarige leeftijd al door de kogels zakt hoort geen sterpredikaat te krijgen. Want met deze dieren moet je niet gaan fokken. Maar door deze dieren een hoge beoordeling te geven wordt dit wel gedaan. Dat is geen verantwoord fokbeleid. Dat is vermeerderen en dat is defecten in stand houden.
Ergens snap ik het ook wel hoor, dat beoordelen is geen kattenpis. Respect voor onze juryleden. Als je de hele dag in de keuringsbaan staat om paarden te beoordelen, dan zijn ze na een tijdje allemaal zwart. Letterlijk en figuurlijk. Dan zie je volgens mij geen onderscheid meer. Dan ben je blij dat je tijdens het shownummer in de pauze eventjes kunt gaan zitten.
En misschien ligt er grote druk op je. Van eigenaren, van hengstenhouders? Wat is anders de reden dat je de meest laagverwante jonge hengsten niet door laat gaan naar de Voorrijdagen? Maar in plaats daarvan meer van hetzelfde wel een kans geeft op een dekbrevet?
En dan; inkruisen met andere rassen toestaan. En dit zelfs stimuleren. Wel goed overwogen natuurlijk. Want je wilt niet andermans ellende binnenhalen. Vloeken in de kerk? Nee, dit is het beest in de bek kijken en kiezen voor daadkracht en vooruitgang. Want de stappen die tot nu toe zijn gezet, zetten geen zoden aan de dijk. Dat is wel bewezen.
Laten we positief blijven. Laten we met z’n allen de schouders eronder zetten. Er staat te veel op het spel om in het negatieve te blijven hangen. Ons prachtige Friese paard. Zodat ook de volgende generaties kunnen genieten van de gratie, kracht en het geweldige karakter van Fryslân’s trots.
Bij deze blog eens geen foto van een paard. Maar een foto van onze pinken. Koeien in de puberteit, voor de niet-agrarisch-onderlegde lezers onder ons. Op een mooie zomeravond kijken ze met een nieuwsgierige blik de wereld in. Ze hebben er geen benul van dat onze beleidsmakers ze liever vandaag dan morgen zien vertrekken. Zalig zijn de onwetenden.
Omdat je nooit bent uitgeleerd, het vervolg… Eind vorig jaar ben ik begonnen met de opleiding Manuele Lymfedrainage voor paarden, afgekort ‘MLD’. Dat begon met 5 dagen puur over ‘lymfe’, zowel theorie als praktijk. Met deze 1e module op zak, die je ook kunt volgen als paardeneigenaar- of houder zonder ambitie om er je vak van te maken, ken je de basis, de theorie in grote lijnen en heb je de massagetechnieken helder. En daarmee kun je je eigen (gezonde!) paard een lymfe massage geven. Ondertussen heb ik ook de 2e module gedaan, en deze gaat geheel over Oedemen. MLD2 is een online module dus dat kan lekker vanaf de bank. Wat ook z’n voordelen heeft, maar ik geef toch de voorkeur aan klassikale lessen. Noem het ouderwets, maar dat werkt voor mij toch net iets beter heb ik ondervonden. Een oedeem is een zwelling of vochtophoping. Bij veel paardeneigenaren wel bekend in de vorm van stalbenen, Einschuss of CPL. Maar er zijn nog veel meer vormen van oedeem. Oedemen zijn een vak apart en blijven vaak onderbelicht in de reguliere diergeneeskunde. Vaak komt de dierenarts niet verder dan het geven van diuretica (vochtafdrijvers, ‘plastabletten’) en helaas wordt ook niet altijd de oorzaak in kaart gebracht. Als het dan niet wegtrekt, dan is het iets waar je als paard maar mee moet leren leven. Maar met manuele lymfedrainage is vaak nog heel veel verbetering te bereiken. Tussen deze 2 modules door heb ik een aantal zogenaamde Themadagen gevolgd, namelijk Natuurlijke Voeding, Insulineresistentie en Blessures & Herstel. Hierbij hebben we het niet zozeer gehad over ‘voeren’ maar vooral over ‘voeden’. En dat is een heel andere benadering! In paardenland is bijna niets zo onderhevig aan discussie als voeding voor paarden. Ook bijna niets is zoveel in beweging als de ontwikkeling in de paardenvoeding. Nieuwe merken en producten schieten als paddestoelen uit de grond, het één nog beter dan het ander. Allemaal bedoeld zodat wij als paardenhouder nog beter voor onze dieren kunnen zorgen. Maar is dat wel zo? Is meer ook altijd beter? Is het niet zo dat we door alle commercie rondom paardenvoeding de kern een beetje uit het oog zijn verloren? En met de kern bedoel ik; voeding waar het paard voor gemaakt is, voeding waar het paard het het beste ‘op doet’. En dat zijn niet de 1001 fancy brokjes, muesli’s en poedertjes die op de markt worden gebracht. Er zijn er inmiddels zoveel dat de gemiddelde paardenhouder door de bomen het bos niet meer ziet. En dus? Terug naar de basis, terug naar de natuur! Het wezen paard is in de basis nog steeds hetzelfde paard als ca. 5000 jaar geleden. Een dier dat zich thuis voelt op de prairie en zich voedt met wat daar beschikbaar is. En dat is niet veel. Dat zijn geen brokken en muesli’s. Geen poedertje voor zere gewrichten en geen drankje voor geïrriteerde luchtwegen. Dat zijn planten, voornamelijk stugge, taaie stengels met zo nu en dan een sappig grasje ertussen of een afgevallen vrucht. Dat zijn knollen en wortels, die met de hoeven uit de grond opgegraven worden. En dat eten gaat bijna de hele dag door, zo’n 18 tot 20 uur per dag. Langzaam voortbewegen over de uitgestrekte vlaktes met wisselende ondergronden, hapje-stapje, hapje-stapje. Hoe anders worden onze gedomesticeerde paarden gevoerd… op gezette tijden en met ‘voedermiddelen’ die het dier nimmer in die vorm van nature zou eten. Is het eigenlijk niet heel vreemd dat zoveel paarden vroeg of laat problemen krijgen, ondanks dat er zo vreselijk goed op ze gepast wordt? Peesblessures, een pollen- of muggenallergie, maagzweren, kolieken, mestwater, hoefzweren, spierbevangenheid, hoefbevangenheid, ‘onverklaarbare’ kreupelheden, ‘gedragsproblemen’... Ziektes als Insulineresistente (tegenwoordig met een hip woord “Insulinedysregulatie” genoemd) en EMS (Equine Metabool Syndroom). Het is niet de vraag óf, maar wanneer een paard een kwaal of ziekte krijgt. Het antwoord is nee. Het is helemaal niet vreemd dat zoveel paarden tegenwoordig allerlei gezondheidsproblemen krijgen. En de oorzaak is eigenlijk heel simpel: de manier waarop wij onze paarden voeren en houden staat mijlenver van hoe de natuur het ooit bedoeld heeft. Het paard is niet gemaakt om grote hoeveelheden koolhydraten (lees: krachtvoer) te verteren. Het paard is ook niet gemaakt om op gezette tijden te eten en daartussen (soms letterlijk) maar op een houtje moet bijten. En het paard is ook zeker niet gemaakt om een groot deel van de dag stil te staan (lees: op stal). Het paardenlijf kan hier op den duur niet meer mee omgaan en krijgt een ‘error’ op één of meerdere vlakken. Onze oplossing: ander krachtvoer, meer krachtvoer, een supplementje hier, een supplementje daar. Een smeerseltje van dit en een spraytje van dat. Maar meestal heeft dit slechts kortdurend effect en komt het paard daarna weer in hetzelfde cirkeltje terecht. Tot frustratie van de eigenaar of ruiter, die het allemaal met de beste bedoelingen doet. Want meer is niet altijd beter. Soms is het nodig om even een stap terug te doen. Onder de loep te nemen wat je nu allemaal precies doet en geeft. Wat daarvan echt nodig is, en wat je ook wel kunt skippen. En kijken hoe het zit met het mentale aspect. Heeft het paard voldoende mogelijkheden tot sociaal contact? Het is immers een kuddedier. Heeft het paard voldoende mogelijkheden tot vrije beweging? Dus niet alleen maar bewegen in de stapmolen, tijdens het werk of in de paddock van een paar vierkante meters. Maar echt vrijuit kunnen rennen en spelen, uiteraard met soortgenoten. We moeten er bedacht op zijn dat we niet in een tunnelvisie terechtkomen als het gaat om paarden voeren en houden. We moeten ons los kunnen wrikken van de gedachte ‘we hebben het altijd zo gedaan’. En op het gebied van voeding moeten we verder durven kijken dan wat de commerciële merken ons te bieden hebben. Want er is meestal maar 1 die daar beter van wordt, en dat is niet het paard. Ben je een fanatieke ruiter of amazone en bang dat jouw paard niet kan presteren met minder krachtvoer of door anders te voeren? Het zal je verbazen.. maar je moet wel durven! Ondanks dat ik zelf al jaren in de ‘natuurlijke modus’ zit, binnen de mogelijkheden die ik heb, heb ik van deze cursussen heel veel geleerd. Niet alleen de theorie, hoe het paardenlijf echt werkt, en waarom bepaalde processen soms niet lopen zoals het zou moeten, op celniveau. Maar ik heb ook heel veel tools gekregen die in de praktijk toepasbaar zijn om nog beter voor mijn paarden te kunnen zorgen en nog bewuster met hun voeding om te gaan. Ik heb ook inzicht gekregen waar het nog vastloopt, en handvaten gekregen hoe ik hier op in kan spelen om dit te verbeteren. En het leuke is, deze cursus(sen) zijn voor iedereen te volgen. Dus wil je ook weten hoe je nog bewuster om kunt gaan met het voeDen van jouw paard, dan is het echt een aanrader om dit te gaan doen. Je paard zal je dankbaar zijn!
Mestonderzoek op locatie Vanaf voorjaar 2026 is het mogelijk om mestonderzoek te laten doen bij jou op stal! Eerst bij wijze van proef; eens kijken of hier vraag naar (en markt voor) is. Hieronder lees je alle ins en outs; Waarom nu? Gedurende de winterperiode produceren de vrouwelijke wormen van de kleine rode bloedworm minder eieren. De larven die in de darmen aanwezig zijn kapselen zich tijdens de winterperiode in de darmwand in. Daarom is mestonderzoek in de wintermaanden minder betrouwbaar. Het is simpelweg moeilijker om ze aan te tonen en dit kan een vals-negatieve uitslag geven. Maar zodra de daglengte in het vroege voorjaar toeneemt, komen de wormen uit hun 'winterslaap'. De aanwezige volwassen wormen gaan in het voorjaar weer meer eieren produceren en dus zijn deze weer makkelijker aan te tonen met een mestonderzoek. Veel paarden gaan in de zomer de weide op. De weide is de grootste bron van besmetting. Maar liefst 95% van de wormpopulatie bevindt zich op het land (als larve) en slechts 5% bevindt zich in het paard. Om ervoor te zorgen dat de besmettingsdruk op de weide zo laag mogelijk blijft, is het belangrijk dat de paarden er 'schoon' op gaan. Door in het voorjaar mestonderzoek te doen, en indien nodig te ontwormen, help je de besmettingsdruk op de weide laag te houden. We beginnen dus in maart met mestonderzoek om goed voorbereid het weideseizoen in te gaan. De voorwaarden: Mestonderzoek op locatie is geschikt voor (kleinschalige) stallen zoals pensionstallen en maneges, maar ook voor particulieren met meerdere paarden. Deze service is uitsluitend bedoeld ter preventie en monitoring. Voor (opfok)stallen waar wormgerelateerde gezondheidsproblemen spelen raad ik aan om mestonderzoek en ontwormbeleid direct met de dierenarts aan te pakken. Om het enigzins rendabel te maken kom ik vanaf 10* mestonderzoeken 'op stal'. Worden de paarden in koppels gehouden dan is het mogelijk om een mengmonster aan te bieden van maximaal 5 dieren. Maar individueel onderzoek is natuurlijk betrouwbaarder. Een mengmonster wordt gerekend als 1 onderzoek. De mestmonsters moeten zo vers mogelijk zijn; verzamel deze als de mest nog 'warm' is en bewaar daarna op een koele plaats of in de koelkast. Het beste is om de mestmonsters binnen 24 uur te laten onderzoeken. Om de onderzoeken goed uit te kunnen voeren is het noodzakelijk dat er een schoon werkblad of aanrecht aanwezig is, en warm (stromend) water. Vanwege de wet- en regelgeving omtrent receptplicht op wormmiddelen is het niet mogelijk om deze via Equifrysk te verkrijgen. Je kunt met de uitslag van het mestonderzoek naar je eigen dierenarts om daar de benodigde wormkuur aan te schaffen. De kosten: Voor mestonderzoek op stal hanteer ik dezelfde prijs als mestonderzoek bij mij aan huis. Ik vraag wel een bijdrage in de voorrijkosten. Voor de actuele prijzen kijk je op de pagina 'Tarieven'. * Heb je minder dan 10 paarden maar wil je wel graag dat ik langskom om op stal mestonderzoek te doen, neem dan gewoon even contact op, dan proberen we er een mouw aan te passen. In overleg is er veel mogelijk!
Het jaar van het Paard Nog een paar dagen en dan begint het Chinese Nieuwjaar. En dit jaar wordt een bijzonder jaar. 2026 is volgens de Chinese jaartelling namelijk het jaar van het Paard. Hoe toepasselijk is dat? 2025 was het jaar van de Slang. Wat stond voor loslaten, afsluiten, oude patronen doorbreken, ruimte maken en voor rouw en heling. Want hoewel ik geen kennis heb van de Chinese jaartelling, ook niet veel weet van astrologie en probeer om met beide benen op de grond te blijven, voelde 2025 voor mij wel echt als een soort overgangsjaar. Een jaar waarin ik heb geleerd wat niet meer bij mij past en wat mij niet meer dient. En van wie en wat ik afstand moet nemen om weer vooruit te kunnen. Waar mijn hart echt ligt, en dat ik haar moet volgen. Minder in mijn hoofd zitten en meer vertrouwen op mijn buikgevoel. Maskers vielen af en leugens kwamen uit. Ik heb gerouwd om iemand die niet dood is. Om iemand die zich zo anders heeft voorgedaan dan hij werkelijk is, dat hij, als ik erover nadenk, eigenlijk alleen maar in mijn verbeelding heeft bestaan. Ik heb de balans opgemaakt over wat ik meeneem en wat vanaf nu tot het verleden behoort. Waar de ene deur dichtgaat, gaat een andere deur open en zo voelt dit onuitgesproken afscheid uiteindelijk als een verlossing en als het laatste zetje naar meer lucht, licht en liefde in de toekomst. Het jaar van het Paard staat voor beweging, groei, kracht, vrijheid en vooruitgang. Iets waar ik meer dan ooit aan toe ben. De tijd van stilstaan en achterom kijken is voorbij, het is nu tijd voor actie. Zoals het paard altijd in beweging is en energie en passie uitstraalt. Ik ben erg benieuwd wat dit jaar mij gaat brengen. Dat het niet makkelijk gaat worden, dat staat vast. Ik zit nog volop in de strijd om mijn registratie in het Diergeneeskunderegister voor elkaar te krijgen. Daarbij word ik tegengewerkt door een overheidsinstantie die heeft beslist dat mijn diploma, 22 jaar geleden behaald, niet meer geldig is. Waardoor ik mijn vak als paraveterinair niet meer mag uitoefenen. En waardoor ik in de toekomst ook geen therapieën voor paarden mag geven, waaronder manuele lymfedrainage, de opleiding waar ik nu mee bezig ben. Sportmassage valt daar overigens niet onder. Dit is geen therapie en is uitsluitend bedoeld ter ondersteuning en preventie bij gezonde paarden en pony’s. Komend weekend gaat de jaaropleiding Manuele Lymfe Drainage van Blauwe Hengst officieel van start. Omdat ik niet kon wachten heb ik de eerste module afgelopen november al mogen doen, waardoor ik al heel wat uurtjes heb kunnen oefenen met mijn eigen edele viervoeters. Deze opleiding gaat niet alleen over de daadwerkelijke massagebehandeling manuele lymfedrainage, het omvat veel meer dan dat. En dat is omdat alles met elkaar in verbinding staat; het één kan niet zonder het ander. Er worden een aantal themadagen georganiseerd waarvan de Voedingsdagen de eerste zijn; een heel weekend lang alles leren over voeding, Natuurlijke Voeding wel te verstaan. Over 2 weken een themadag over Insulineresistentie, iets wat veel voorkomt en misschien wel de meest bekende ‘welvaartsziekte’ onder paarden is. Ik kijk er erg naar uit, mijn honger naar kennis is bijna niet te stillen. Uiteraard houd ik jullie op de hoogte en probeer ik waar mogelijk de opgedane kennis met jullie te delen.
‘2026, de kop is eraf!’ Zo, het begin is weer gemaakt, de eerste maand van het nieuwe jaar zit er al bijna op. Het jaar is traditiegetrouw begonnen met de KFPS Hengstenkeuring. Gevoelsmatig voor mij pas echt de start van het nieuwe jaar, want ik kijk er altijd wel naar uit. Bovendien zijn die eerste 2 weken van het nieuwe jaar een soort van ‘proefdraaien’. Tenminste, zo voelt dat. Nog een beetje herstellen van de feestdagen en je ritme herpakken. Dat laatste ging dit jaar nog niet zo makkelijk want vanwege het winterse weer werd ons aanpassingsvermogen even op de proef gesteld. En dan de Hengstenkeuring. Een ticket voor de zaterdag doet qua investering, zelfs met ledenkorting, al niet meer onder voor een ticket voor een concert van de gemiddelde rockband. Maar ach, dan heb je ook wat… Ik ben alle 3 dagen geweest. Op donderdag de tweede bezichtiging van de jonge hengsten. Op vrijdag ook, maar ik heb tevens een paar interessante lezingen bijgewoond. En op zaterdag natuurlijk de grote finale. De pas goedgekeurde dekhengsten hebben mij echt verrast. Deze groep was, in mijn ogen, netter dan hun collega’s van de lichting van het jaar daarvoor. De oudere hengsten lieten zich, op een enkele uitzondering na, weer prima zien. Waarbij het voorbrengen aan de lange lijnen dan toch net dat beetje extra doet, ten opzichte van het voorbrengen aan de hand. Menig kippenvel-moment gehad! De kampioenskeuring heb ik niet afgewacht, want thuis wachtte ons eigen zwarte goud op een schoon bed en een maaltijd. De uitslag was weer weinig verrassend. Niets gemist dus. Je zou er bijna iets van denken… De ‘oogst’ van de tweede bezichtiging is 44 jonge hengsten die zijn uitgenodigd voor de Voorrijdagen. Van de hengsten die ik heb gezien, vond ik er geen één echt uitspringen. Niet qua exterieur en niet qua beweging. Een aantal dieren vind ik eigenlijk al te groot voor hun leeftijd. En over leeftijd gesproken, er zit zelfs eentje bij die amper 2,5 jaar oud is. Maar gelukkig is dat binnenkort verleden tijd. Wat beweging betreft valt mij op dat met name de stap de laatste jaren flink verbeterd is. De draf daarentegen laat nog wel wat te wensen over. Echte uitblinkers zijn schaars en dan doel ik vooral op de manier van draven. De beweging is bij veel paarden eerder ‘op en neer’ dan voorwaarts. Met andere woorden: ze maken met veel bombarie maar weinig meters. Draven met lossigheid en schwung waarbij de beweging door het hele lijf gaat, is eerder uitzondering dan regel. Zodra de staart omhoog komt, gaan de handen op elkaar en daarmee is de kous af, zo lijkt het. Het nadeel van 'echt leren kijken' naar paarden, zoals ze in het Engels zo mooi zeggen, ‘Once you see it, you can’t unsee it’. ‘Men’ wil het Friese paard als dressuurpaard en als showpaard en ik krijg daarbij wel eens de indruk dat functioneel bewegen, zoals het hoort, van ondergeschikt belang is voor de heren en dames juryleden. Van de 44 aangewezen jonge hengsten hebben 32 een verwantschapspercentage tussen de 18 en 19 procent. 12 zitten onder de 18 procent, en daarvan zit slechts eentje onder de 17 procent, namelijk 16,6%. Van de 6 hengsten met een ‘laag’ verwantschapspercentage (< 17%) die doorverwezen werden naar de tweede bezichtiging, waren er uiteindelijk 3 aanwezig en daarvan hebben de bolhoeden dus maar 1 goed genoeg bevonden om mee te nemen in het traject naar goedgekeurde dekhengst. Als ze er niet zijn dan kun je ze ook niet meenemen, maar neem dan in ieder geval mee die je wel hebt, toch? Vorige week kwam de Fokkerijraad met een analyse over de invloed van de hengst Jochem 259. Maar liefst 75% van de aangewezen jonge hengsten heeft Jochem via de vaderlijn rechtstreeks in zijn afstamming. Op zich niets nieuws want het was al langer bekend dat Jochem een enorm grote invloed heeft op de hedendaagse fokkerij. Kijken naar alleen de hengstenlijnen is wellicht wat kort door de bocht, maar deze analyse is wel een mooie om mee te nemen en om over na te denken. Want ondanks dat er de laatste jaren heel veel wordt gediscussieerd over bloedspreiding, verwantschapspercentage en erfelijke afwijkingen lijkt het, kijkend naar de keuringsuitslagen, dat hier nog maar mondjesmaat daadwerkelijk rekening mee wordt gehouden. Het lijkt of er belangen spelen die belangrijker zijn dan vooruitgang in de fokkerij, diergezondheid en dierenwelzijn. Belangen die te maken hebben met Euro’s, Dollars en Mexicaanse Peso’s. Belangen die niet zozeer te maken hebben met de afstamming van het paard in kwestie, maar met die van de eigenaar of fokker. Dieren die misschien niet vooraan staan wat betreft beweging en/of exterieur, maar wel interessant zijn qua bloedvoering en afstamming, zijn in het verleden meer dan eens aan de kant geschoven. En dat zorgt ervoor dat goede fokkers de handdoek in de ring gooien. En dan zijn er ook nog steeds hele volksstammen die de kampioen achterna rennen. Als je dezelfde hengst meerdere (5!) keren kampioen maakt, en deze bovendien drager is van een gen met een genetische afwijking dan is dit toch vragen om problemen? Wil je als stamboek zorgen dat je fokkers zoveel mogelijk gebruik maken van de verschillende dekhengsten, maak dat niet meerdere jaren achtereen dezelfde hengst kampioen op de Hengstenkeuring. Want dát is wel de trend van de afgelopen jaren. Fokken is (geen) gokken, maar bij veel paardenhouders speelt wel de emotie. En iedereen die eens op de Friese Hengstenkeuring is geweest weet hoeveel emotie er gemoeid is met ons Friese paard. Ondertussen blijven hartverscheurende verhalen over Friese paarden die, vaak veel te jong, zijn gestorven aan een erfelijke afwijking binnenstromen op de sociale media. Maagrupturen, slokdarmverlammingen, aortarupturen.. Ik hoorde tijdens de lezing over gebitsproblemen bij het (Friese) paard dat er zelfs aanwijzingen zijn dat ook hier de bindweefselproblematiek mogelijk een rol speelt. Het einde is nog lang niet in zicht, zo lijkt het. Wellicht nog het beste goede voornemen voor 2026 (en daarna!): laten we voor de verandering eens het gezonde boerenverstand voorop gaan stellen…!
Over de donkere dagen voor kerst, terugblikken en vooruitkijken December… niet mijn meest favoriete maand. De dagen zijn kort, op sommige dagen wordt het amper licht, het is koud en het is nat. Regen, mist en natte sneeuw hebben de hoofdrol, al dan niet afzonderlijk van elkaar. En dan heb ik het nog niet eens over de modder. Werkelijk o-ver-al is modder. De motivatie om je warme huis te verruilen voor het koude buiten om je edele viervoeters van de nodige verzorging te voorzien is soms ver te zoeken. Naar buiten gaan, de modder trotseren als één of andere hobbit, onherkenbaar ingepakt in overall, laarzen en een winterjas waarin je je amper kunt bewegen, is wel het laatste waar je zin in hebt als je net lekker met je kop thee onder een kleedje op de bank zit. Maar de plicht roept, en als je dan, na een aankleed-sessie van zo’n 20 minuten, bij je dieren komt dan is het het allemaal waard. Al weet je zelf ook wel dat niet jij, maar het eten dat je meebrengt de reden is van het enthousiaste onthaal zodra je op stal komt… Deze december is voor mij eentje met een gitzwart randje. Vorige week moest ik heel onverwachts afscheid nemen van mijn lieve merrie Sanne. Wat ze precies heeft gehad is gissen, maar ik vermoed hevige koliek door een acuut probleem in de darmen, of een maagruptuur. Ze had heel veel pijn en er was voor mij maar 1 optie en dat was haar lijden zo snel mogelijk laten beëindigen. Sanne was de laatste 2 jaar een zorgenkindje. Ze had PPID en was daardoor gevoelig voor hoefbevangenheid. Toen de diagnose gesteld was, nu ruim anderhalf jaar geleden, ging het instellen van de medicatie erg moeizaam. Ze had veel last van de bijwerkingen. Uiteindelijk kwamen we op de juiste dosering, maar afgelopen najaar moest deze toch omhoog omdat haar ACTH waarde ondanks medicatie weer gestegen was. Ook de hoefbevangenheid was weer terug. Op een iets hogere dosering ging het de laatste maanden weer beter, al bleef ze zichtbaar afvallen. Sanne is ruim 20 jaar oud geworden en heeft haar hele leven bij ons doorgebracht. Het is niet de eerste keer dat ik afscheid heb moeten nemen van één van onze paarden, en het zal ook niet de laatste zijn geweest. Maar het gemis en de leegte die ze achterlaten is elke keer weer onbeschrijfelijk. Terugblikkend op 2025 is het vooral een heel leerzaam jaar geweest. Ik heb mijn digitale skills weten te ‘upgraden’ door zelf deze website te maken. Ik heb een leuke workshop over myofasciale release therapie gedaan. Ik heb mijn kennis over parasitologie bijgespijkerd. En ik heb de basiscursus lymfedrainage voor paarden gedaan. En deze laatste smaakt naar meer! Dus ik ga hier zeker mee verder en de eerste themadagen voor 2026 zijn al gepland. Lymfedrainage; er is een wereld voor mij opengegaan. Deze manier van ‘zijn’ en op deze manier paarden kunnen helpen, dat is wat ik wil. Vertragen, terug naar jezelf, terug naar de basis, onthaasten, aarden… zweverig? Dat dacht ik eerst ook. Maar ik had het mis en ik ben blij dat ik de stap heb genomen om dit pad te gaan volgen. Want eigenlijk is het allemaal heel logisch en helder. Als je verder durft te kijken. Als je durft afstand te nemen van wat ‘moet’. Van wat je ‘zou moeten’. Of van ‘wat een ander vindt dat moet’. Dan is het allemaal niet zo moeilijk en ingewikkeld. Hoewel, makkelijker gezegd dan gedaan. Ik merk dat ik best wel vast ben geroest in oude gewoontes en denkwijzen. Omdat ‘je het altijd zo hebt gedaan’. En omdat ‘het zo hoort’. Maar is dat wel zo? Juist nu, op de vooravond van 2026, en de wereld meer dan ooit in brand staat, wat is er nou écht belangrijk? Maar nu ook.. met een open blik vooruitkijken! Want 2026 gaat weer veel nieuwe en interessante dingen brengen. In januari traditiegetrouw de KFPS Hengstenkeuring. 3 dagen naar Leeuwarden om daar het mannelijke deel van de crème-de-la-crème van ons Friese paardenbestand te bewonderen. In februari de themadagen Natuurlijke Voeding. Een weekend lang leren over voeding, voor paarden wel te verstaan. En dan gaat het niet over welk brokje of poedertje je wanneer moet geven…. Twee weken daarna een dag over Insulineresistentie. Beide super interessant en ik heb er heel veel zin in. Daarnaast hoop ik in 2026 weer veel paarden en pony’s te mogen masseren. Want (sport)massage blijf ik natuurlijk ook gewoon doen. Verder heb ik een paar leuke ideeën met Equifrysk om verder uit te werken. Daarover later meer. Voor nu zalige kerstdagen, een rustige jaarwisseling en een paardenvol nieuwjaar!
“Omdat je nooit bent uitgeleerd” De maand november staat in het teken van studie! Donderdag 13 november kreeg ik de kans om via mijn werk als dierenartsassistente de cursus Parasitologie Paard bij Royal GD te volgen. Ik doe al mijn hele carrière mestonderzoeken van paarden en deze cursus bood mij de mogelijkheid om mijn kennis op dit gebied op te frissen en te sparren met mede-cursisten. Want ook al doe je iets al 20+ jaar, je moet altijd zorgen dat je kennis up-to-date blijft. Feit is nu eenmaal dat inzichten kunnen veranderen, en hoe belangrijk is het om hiervan op de hoogte te blijven. Helaas is resistentie tegen de bekende wormmiddelen dagelijkse realiteit. Als er onzorgvuldig wordt omgesprongen met de inzet van de beschikbare middelen, en daarmee resistentie in de hand wordt gewerkt, dan heeft dit desastreuze gevolgen voor onze dieren. Dit kan op den duur betekenen dat een paard of pony kan komen te overlijden aan een worminfectie omdat er geen werkzaam middel meer beschikbaar is. En dit is door de mens zelf in de hand gewerkt; door te veel en te vaak te ontwormen, niet het juiste middel te geven, of door onder te doseren (dus door te weinig middel te geven, daarom is het zo belangrijk om te weten hoe zwaar jouw dier is). Dit was ook de belangrijkste boodschap van deze cursus; resistentie ligt niet meer op de loer, het is er al! Zelfs tegen het meest moderne middel, moxidectine (de welbekende groene Equest) begint dit al te komen. En dat is heel erg, want er is nog geen zicht op een opvolger. Het ontwikkelen van medicijnen, in dit geval tegen wormen, neemt tientallen jaren tijd. We kunnen dan ook niet genoeg de noodzaak van mestonderzoek benadrukken; mestonderzoek helpt ons om inzicht te krijgen in de mate van besmetting en om ervoor te kunnen zorgen dat er niet onnodig veel wordt ontwormd, dat er alleen wordt behandeld met het juiste wormmiddel en op de juiste momenten. Het was een heel interessante en interactieve avond en ik ben weer helemaal up-to-date! 20 november was het dan eindelijk zover; de start van de cursus manuele lymfedrainage voor paarden. 4 dagen achtereen naar een prachtige locatie in het diepe zuiden, waar we de eerste 2 dagen vooral veel theorie voor de kiezen kregen en de cursisten op elkaar konden oefenen. De volgende 2 dagen gingen we het geleerde oefenen op de paarden. Wat een bijzondere dagen waren het. ‘Lymfe’ is zo anders dan ik gewend ben, een hele andere benadering, een hele andere manier van denken en van werken. Hoewel ik hier wel enigszins op voorbereid was, ik had me natuurlijk wel een beetje ingelezen, is er toch een wereld voor mij opengegaan. Het benadrukken van het ‘ZIJN’, het parasympatische stelsel, vertragen, bij jezelf blijven, je buik, je hart en je hoofd volgen… Het zijn dingen die in de huidige maatschappij zo ver naar de achtergrond zijn geraakt... maar die zo belangrijk zijn. Over 2 weken dag 5 van deze eerste module. In de tussentijd de theorie eigen maken, goed de instructiefilmpjes bekijken en oefenen op mijn eigen edele viervoeters. Meer over lymfedrainage in een volgende blog. Ik hou jullie op de hoogte en neem jullie mee op deze prachtige reis die ik begonnen ben!
"Afspenen" Het najaar is aangebroken, en dat betekent voor veel veulens dat het tijd is om op eigen benen te gaan staan. Nou ja, ‘tijd is’? Dat is wat wij mensen hebben bedacht. Want ‘afspenen’, dus merrie en veulen van elkaar scheiden, is iets wat vooral de mens dient, en niet de merrie, laat staan het veulen. De reden hiervoor? De merrie moet weer getraind worden, de stalperiode breekt aan, waarbij het onhandig is om beide in 1 box te huisvesten of de dooddoener ‘omdat we het altijd zo hebben gedaan’. De meeste veulens worden (idealiter) geboren in de maanden maart t/m juni en dat maakt ze in september nog maar 3 tot 6 maanden oud. En die leeftijd levert ieder jaar weer leuke discussies op. Zoals ik onlangs op de sociale kanalen een filmpje tegenkwam. Volgens de tekst bij het filmpje ging het hier om 2 merrieveulens van 4 maanden oud die pas gespeend en al ‘dikke vriendinnen’ waren. Lovende woorden in de reacties, en slechts een enkeling zag wat er werkelijk gebeurde; het filmpje toonde 2 gestreste veulens die onwennig rondjes om elkaar heen draaiden in een kleine ruimte. De staartjes tegen de billen geknepen, de oortjes naar achteren en de oogjes wijd open, en ‘happend’ met de monden, een teken van onderdanigheid. Wellicht had de plaatser van het bericht er beter aan gedaan om de dames eerst een paar dagen aan elkaar te laten wennen alvorens een filmpje te posten. Bij deze filmpjes ben ik altijd benieuwd naar het hoe en waarom. Hoe zijn de veulens afgespeend? In één ruk bij de merrie vandaan gehaald, of geleidelijk af laten wennen door in een tijdsbestek van meerdere dagen tot weken merrie en veulen tijdelijk te scheiden, met steeds grotere tussenpozen? Dit laatste is ook voor het opdrogen van de uier van de merrie veel wenselijker, het verkleind de kans op mastitis. Om nog maar te zwijgen over de traumatiserende ervaring die het abrupt scheiden met zich meebrengt. Met een reële kans op gedragsproblemen op latere leeftijd. En waarom op een leeftijd van slechts 4 maanden? Bij baldadige hengstveulens die de merrie terroriseren met hun speelse of voorlijke gedrag, kan ik me het nog voorstellen. Ook bij merries die zichzelf helemaal uitkleden tijdens de lactatie vind ik vroeg scheiden van merrie en veulen nog enigszins te verantwoorden. Helaas gaf de begeleidende tekst bij het filmpje geen verdere informatie. In het wild, dus zoals moeder natuur het bedoeld heeft, groeit het veulen op in de kudde en blijft het bij de merrie tot het volgende veulen zich aandient. Het veulen wordt geleidelijk afgestoten door de merrie, ze laat haar kroost minder vaak drinken en het veulen zal meer en meer toenadering zoeken bij de rest van de kudde. Die kudde bestaat uit soortgenoten van alle leeftijden. En niet uitsluitend uit leeftijdsgenootjes, zoals jonge paarden in de gangbare paardenhouderij worden opgefokt. Een kudde met verschillende leeftijden zorgt ervoor dat jonge dieren opgroeien in een hiërarchie waarbij ze rangorde en respect leren, en bovenal leren hoe ze ‘paard’ moeten zijn. Dit leren ze niet, of in ieder geval in mindere mate, als ze uitsluitend met leeftijdsgenoten samen worden gehouden. Dan is het niet meer dan een verzameling pubers die elkaar goede, maar ook slechte gewoonten aanleren. Eigenlijk zijn het net mensen! Moeten we onze veulens dan maar het hele eerste levensjaar bij moeders laten? In een perfecte wereld zou dat het mooiste zijn. Maar we moeten het per situatie bekijken en beoordelen. En dit zo goed mogelijk inpassen in de wereld van het gedomesticeerde paard. Maar wel met kennis van en respect voor de natuurlijke gedragingen, instincten en behoeften van het paard. Persoonlijk denk ik dat 6 maanden toch wel het minimum zou moeten zijn, uitzonderingen daargelaten. Want wat je in de jeugd kapotmaakt, kom je op latere leeftijd weer tegen. En wat in de jeugd gemist wordt, dat halen ze later nooit weer helemaal in. Zonder gekheid, en absoluut ook zonder iemand tegen het zere been te schoppen, de leeftijd en manier van ‘afspenen’, of 'afwennen', wat eigenlijk een beter woord is, is iets waar we in de paardenhouderij voorzichtig mee moeten zijn. Daarbij is openheid ook hier weer het sleutelwoord. Dierenwelzijn ligt anno 2025 onder een vergrootglas, en dat geldt niet alleen voor de veehouderijsector, maar ook voor de paardenhouderij. Stof tot nadenken, en hopelijk, meer bewustwording...
Workshop 'Kennismaken met myofasciale release therapie' Afgelopen vrijdag ben ik afgereisd naar Gouda voor de workshop 'Kennismaken met myofasciale release therapie'. Deze workshop wordt gegeven door dierenarts Karin Leibbrandt, een expert op het gebied van training en revalidatie van paarden. Ik was nieuwsgierig geworden naar deze behandelmethode door een oud-collega van de eerste praktijk waar ik werkte als dierenartsassistente. Zij is opgeleid door Karin en heeft inmiddels haar eigen bedrijf als paardenrevalidatie therapeute. Ik volg haar bedrijf met grote interesse op de sociale media. In het kort: myofasciale release therapie staat voor spier (myo) en bindweefsel (fascia) losmaken (release). Bindweefsel komt in allerlei vormen voor en zit in het hele lichaam, rond alle spieren en organen. Het zit als het ware als een soort kous om het lichaam heen. De functie van de fascies is onder andere het vormgeven aan de spieren en het verzorgen van de spiercellen. Samen met de spieren vormen de fascies banen in het lichaam welke zorgen voor bewegingsmogelijkheid, lichaamshouding en stabiliteit. Daarnaast wordt energie opgeslagen in de fascies zodat het paard effectief en efficiënt kan bewegen. Het myofasciale systeem zorgt er tevens voor dat lymfevloeistof door het lichaam wordt getransporteerd en daarmee heeft het een belangrijke rol in het afweersysteem. Ook is wetenschappelijk aangetoond dat fascies emoties opslaan, en door deze fascies te releasen, emoties los kunnen komen en verwerkt kunnen worden. Na een interessante presentatie ging Karin aan de slag met een 20-jarige manegepony. De pony was op meerdere punten scheef, liep onregelmatig en kon in draf alleen maar 'stuiteren'. Bij ook maar wijzen naar de achterhand reageerde hij met een gerichte trap met het achterbeen richting zijn behandelaar. Zijn gezichtsuitdrukking straalde ongemak uit. Ook zonder voorkennis was duidelijk te zien dat het diertje niet goed in z'n vel zat. De behandeling nam flink wat tijd aangezien er van alles aan de hand was met de pony. Langzaam maar zeker kwam er vertrouwen bij de pony en tegen het einde van de behandeling was hij compleet ontspannen en voelde zijn lijfje een stuk minder strak aan. Toen hij daarna even aan de longe werd gedaan waren zijn gangen duidelijk een stuk ruimer. Het verticaal stuiteren was verdwenen en na een paar minuten volgden er een paar flinke bokkesprongen. Heel bijzonder om te zien: er ging letterlijk een lichtje aan, hij kon weer bewegen! Zijn oogjes en oortjes werden vriendelijk, zacht en open. Tussen de middag was er een heerlijke lunch met goed belegde broodjes, en daarna waren de deelnemers aan de beurt om in groepjes van 2 zelf te oefenen met een paard. Ik en één van mijn mede-cursisten gingen aan de slag met een jonge Tinker ruin in goede conditie. We werden goed begeleid en op weg geholpen om te leren voelen wat deze therapie inhoud en waar en hoe de massagetechnieken uitgevoerd moeten worden. De technieken werden goed uitgelegd en voorgedaan en dit werd bevestigd door de paarden die het mochten 'ondergaan'. De middag was voorbij voor we het in de gaten hadden. Het was een super interessante dag waarbij we een goed beeld kregen van wat deze behandelmethode eigenlijk is en waarvoor je het kunt inzetten. Wat ik vooral maar weer eens bevestigd kreeg is dat, zonder zweverig gedoe, er zeker meer is tussen hemel en aarde. Dat energie voelbaar is en dat je niet moet onderschatten hoe het lichaam omgaat met pijn en emoties, en wat voor schade het kan opleveren als deze emoties door het lichaam worden vastgehouden. Ik ben weer enorm geïnspireerd geraakt door deze dag; er is nog zoveel te leren!
"Ik heb het nog nooit gedaan, dus ik denk dat ik het wel kan" Daar is ‘ie dan, mijn allereerste blog. Op mijn gloednieuwe, en helemaal zelfgemaakte website. Best wel grutsk (*trots voor de niet-Friese meelezers)! Een blog, wat is dat eigenlijk? Volgens Wikipedia ‘een persoonlijk dagboek of verslag op een website dat regelmatig wordt bijgehouden’. Een column dus, maar dan online. Hoe regelmatig dat wordt bijgehouden, daar kan ik geen beloftes over doen, maar ik ga het in ieder geval proberen. Schrijven vond ik altijd al leuk, maar ik heb er nooit wat mee gedaan. Ik ben ook best wel goed met tekst, al zeg ik het zelf. Wie weet een verborgen talent? De tijd zal het leren… Mijn blogs zullen voornamelijk gaan over paarden, natuurlijk. Over wat ik meemaak met Equifrysk en met mijn eigen veestapel. Die overigens niet alleen uit paarden bestaat. Daarnaast zullen er wellicht persoonlijke verhalen voorbij komen, mocht ik deze met de rest van de wereld willen delen. En ik ben ook niet bang om mijn visie of mening te geven over zaken die mij aan het hart gaan. Hier en daar met de nodige humor ;) Het idee van Equifrysk is ontstaan in 2019. In dat jaar raakte ik overspannen en kwam ik een aantal weken thuis te zitten. Na een re-integratieperiode en uiteindelijk volledige terugkeer op de werkvloer, kreeg ik van mijn toenmalige werkgever het dringende verzoek om mijn carrière elders voort te zetten. Ik besloot dat dit het moment was dat de knop om moest. En om uit te zoeken wat ik écht leuk vind en hoe ik daar invulling aan kan geven, naast een baan in loondienst. Dat werd de opleiding Sportmassage voor paarden, met als doel professioneel aan de slag te gaan als paardensportmasseuse. Met een kleine vertraging door een ons allen bekende pandemie, haalde ik in 2021 mijn diploma. Niet lang daarna viel ik voor een nuchtere Friese tulpenkweker met wie ik al enige tijd bevriend was. Voor hem zette ik mijn ambitie om een eigen bedrijf te beginnen op een laag pitje. Ik voelde iets wat ik nog nooit eerder had gevoeld; de drang om mij te settelen met alles erop en eraan. Helaas was hij niets meer dan een pathologische leugenaar met een allergie voor monogamie. En de vriendschap waarmee het ooit allemaal was begonnen bleek voor hem geen enkele waarde te hebben gehad. Nu alle puzzelstukjes op z'n plek zijn gevallen en de ontgoocheling plaats heeft gemaakt voor nieuwe energie, ga ik Back to Plan A. Mijn eerste en eeuwige liefde; paarden! Equifrysk is al een aantal jaren actief op de socials, nu is het tijd om het groter aan te pakken. Onlangs heb ik de stoute schoenen aangetrokken en als halve digibeet zelf een website gemaakt. Gewoon omdat het mij leuk leek om te doen. En omdat ik graag zelf de touwtjes in handen heb. De markt voor de paardensportmassage lijkt wat verzadigd te worden. Het is lastig om er tussen te komen, zeker als je het ‘erbij’ doet, zoals ik. Bovendien merk ik dat ik meer diepgang verlang en ook graag echt wil kunnen bijdragen aan het voorkomen én verhelpen van gezondheidsproblemen bij paarden. Mijn paraveterinaire professie komt daarbij goed van pas en bij de diergeneeskunde, daar ligt ook echt mijn hart. Daarom ga ik in de nabije toekomst mijn kennis uitbreiden om zo een breder pakket aan te kunnen bieden en meer voldoening uit mijn massagebehandelingen te kunnen halen. Hoe en wat dat precies is, daarover houd ik jullie natuurlijk op de hoogte. Ik kijk er naar uit om nieuwe mensen en hun paarden te leren kennen, en waar mogelijk te helpen. Tot snel!